#J011|SETO-YAKI

เซโตะยากิคือ…
เป็นภาชนะแบบไหน?

ภาชนะจากเซโตะ จังหวัดไอจิ คำว่า “เซโตะโมโนะ” มีที่มาจากเมืองนี้ ทั้งเครื่องปั้นดินเผาและเครื่องเคลือบดินเผาต่างมีเส้นทางพัฒนาการของตนเองในเมืองเดียวกัน

ตัวอย่างผลงานทางประวัติศาสตร์|ถ้วยชะวังเซโตะ (ศตวรรษที่ 18・สมัยเอโดะ) จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ※ไม่ใช่สินค้าจำหน่าย
ตัวอย่างผลงานทางประวัติศาสตร์|ถ้วยชะวังเซโตะ (ศตวรรษที่ 18・สมัยเอโดะ) จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ※ไม่ใช่สินค้าจำหน่าย

เซโตะยากิคือเครื่องปั้นดินเผาที่ผลิตในเมืองเซโตะ จังหวัดไอจิ
เมืองที่เป็นที่มาของคำว่า “เซโตะโมโนะ” แห่งนี้ ผลิตทั้งเครื่องปั้นดินเผาและเครื่องเคลือบดินเผามาอย่างยาวนาน
เช่น เคลือบและลวดลายตกแต่งของอาคัตสึยากิ หรือลีลาของพู่กันในเซโตะโซเม็ตสึเกะยากิ เมื่อได้รู้จักเทคนิคที่แตกต่าง ก็จะเปิดมุมมองใหม่ในการชมภาชนะ

01เมืองแห่ง “เซโตะโมโนะ”

เมืองเซโตะอยู่ห่างจากนาโกย่าไปทางตะวันออกราว 20 กิโลเมตร ดินเหนียวคิบุชิและดินเหนียวกะเอรุเมะที่ขุดได้ในเมืองนี้มีธาตุเหล็กน้อย และจะเปลี่ยนเป็นสีขาวเมื่อเผา เตาเผาเซโตะเริ่มขึ้นในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 10 และราวปลายศตวรรษที่ 12 ก็เริ่มผลิต “โคเซโตะ” ซึ่งเคลือบผิว ต่อมามีการเผาอุปกรณ์ชงชาด้วย ต้นศตวรรษที่ 19 เริ่มผลิตเครื่องเคลือบดินเผา และเริ่มเรียกแยกเครื่องปั้นดินเผาที่ทำมาก่อนหน้านั้นว่า “ฮนเกียวากิ” ส่วนเครื่องเคลือบดินเผาชนิดใหม่เรียกว่า “ชินเซยากิ” หรือ “โซเม็ตสึเกะยากิ” คาโตะ ทามิคิจิ ซึ่งไปเรียนรู้วิธีผลิตเครื่องเคลือบดินเผาที่คิวชู ได้นำวิธีกลับมาถ่ายทอดหลังกลับบ้าน ทำให้คุณภาพดีขึ้น คำว่า “เซโตะโมโนะ” ซึ่งหมายถึงเครื่องปั้นดินเผาโดยรวม มีที่มาจากชื่อเมืองนี้

ภาพแนวคิดเมืองเดียว สองเส้นทาง
เครื่องปั้นดินเผา
  1. ครึ่งหลังของศตวรรษที่ 10เริ่มมีเตาเผาเซโตะ
  2. ราวปลายศตวรรษที่ 12“โคเซโตะ” เคลือบผิว
  3. สมัยเอโดะเครื่องปั้นดินเผาที่เรียกว่า “ฮนเกียวากิ”
  4. ตัวอย่างในปัจจุบันอาคัตสึยากิ (เคลือบ 7 ชนิดและเทคนิคตกแต่ง)
เครื่องเคลือบดินเผา
  1. ต้นศตวรรษที่ 19เริ่มผลิตเครื่องเคลือบดินเผา
  2. ช่วงเวลาเดียวกันคาโตะ ทามิคิจิไปเรียนรู้ที่คิวชูและถ่ายทอดวิธีการผลิต
  3. สมัยเมจิส่งออกเครื่องเคลือบลายครามไปต่างประเทศ
  4. ตัวอย่างในปัจจุบันเซโตะโซเม็ตสึเกะยากิ (ภาพวาดด้วยโกสุ)
ภาพแนวคิดเพื่ออธิบายองค์ประกอบและทำความเข้าใจ สองประเภทในปัจจุบันเป็นตัวอย่างของงานหัตถกรรมดั้งเดิมที่ได้รับการขึ้นทะเบียนระดับชาติ ไม่ได้แสดงภาพรวมของเครื่องปั้นดินเผาและเครื่องเคลือบดินเผาทั้งหมด

02พื้นผิวของเคลือบและลีลาของพู่กัน

ปัจจุบันมีงานหัตถกรรมดั้งเดิมของเซโตะที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นงานหัตถกรรมดั้งเดิมระดับชาติอยู่สองประเภท อาคัตสึยากิ จากทางตะวันออกของเมืองเซโตะ มีเคลือบ 7 ชนิด เช่น เคลือบขี้เถ้า เคลือบเหล็ก และเคลือบโอริเบะ พร้อมเทคนิคตกแต่งถึง 12 แบบ เช่น รอยหวี การแกะด้วยเกรียง และลายประทับ เซโตะโซเม็ตสึเกะยากิ เป็นเครื่องเคลือบดินเผาที่วาดภาพทิวทัศน์ ภาพดอกไม้และนก หรือพืชพรรณด้วยเม็ดสีที่เรียกว่าโกสุ ลงบนเนื้อสีขาวโปร่งแสง มีจุดเด่นที่การวาดลวดลายเชิงภาพวาดซึ่งพัฒนาภายใต้การชี้แนะของจิตรกร เมื่อได้รู้จักเคลือบและลวดลายตกแต่งของอาคัตสึยากิ รวมถึงลีลาของพู่กันในเซโตะโซเม็ตสึเกะยากิ ก็จะมองเห็นภาชนะเซโตะได้หลากหลายมุมยิ่งขึ้น

03จุดที่ควรสังเกต

เมื่อได้ถือภาชนะเซโตะ ลองสังเกตพื้นผิว สีของเคลือบ บริเวณที่เคลือบหนาและบาง ความมันวาวและความโปร่งแสงเมื่อกระทบแสง รวมถึงความบาง ความเข้มอ่อน และการซึมของเส้นที่วาดไว้ ตลอดจนพื้นผิวนูนเว้าที่เกิดจากรอยหวีหรือรอยแกะสลักซ้อนทับกับเคลือบ เราไม่อาจบอกได้จากรูปลักษณ์เพียงอย่างเดียวว่าใช้วัตถุดิบหรือวิธีการผลิตแบบใด หรือมาจากที่ใด จึงควรตรวจสอบจากข้อมูลสินค้าและเตาเผา สิ่งที่เราทำได้เมื่อถือไว้ในมือคือทำความรู้จักว่าภาชนะใบนั้นมีเอกลักษณ์อยู่ตรงไหน

ภาพแนวคิดสี่จุดที่ควรสังเกต
สีสีของเคลือบ สีน้ำเงินโกสุ บริเวณที่เข้มและจาง
แสงความมันวาวและความโปร่งแสง เคลือบที่ขังตัวรับแสงอย่างไร
เส้นความบาง ความเข้มอ่อน และการซึมของเส้นพู่กัน
พื้นผิวนูนเว้ารอยหวี รอยแกะสลัก รอยจากแม่พิมพ์ และชั้นของเคลือบ
เป็นการจัดหมวดหมู่สิ่งที่เพลิดเพลินได้เมื่อชม ไม่ใช่เกณฑ์สำหรับแยกแยะวัตถุดิบ วิธีการผลิต หรือแหล่งผลิต
ตัวอย่างผลงานทางประวัติศาสตร์|ถ้วยชะวังเซโตะ (ศตวรรษที่ 18・สมัยเอโดะ) จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ※ไม่ใช่สินค้าจำหน่าย มุมอีกด้านของผลงานชิ้นเดียวกัน
ตัวอย่างผลงานทางประวัติศาสตร์|ถ้วยชะวังเซโตะ (ศตวรรษที่ 18・สมัยเอโดะ) จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ※ไม่ใช่สินค้าจำหน่าย มุมอีกด้านของผลงานชิ้นเดียวกัน

ลองสังเกตทั้งพื้นผิวของเคลือบและลีลาของพู่กัน ยิ่งรู้จักเทคนิคมากเท่าไร ก็ยิ่งเพลิดเพลินกับภาชนะเซโตะมากขึ้นเท่านั้น

อ่านต่อ

วารสารชา
อ้างอิง: สมาคมส่งเสริมเซโตะยากิ “ประวัติของเซโตะยากิ”/สมาคมเดียวกัน “งานหัตถกรรมดั้งเดิม”/Google Arts & Culture “เซโตะยากิ” (ศูนย์วิจัยศิลปะ มหาวิทยาลัยริทสึเมคัง)

พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน นิวยอร์ก, คอลเลกชัน Edward C. Moore, มรดกจาก Edward C. Moore, 1891. หมายเลขทะเบียน 91.1.222. CC0.

TEAWARE JOURNAL

เครื่องปั้นดินเผาเคียวโตะและชิมิซุยากิคือภาชนะประเภทไหน?

เครื่องปั้นดินเผาเคียวโตะและชิมิซุยากิคือภาชนะประเภทไหน?

ชื่อเดียวที่มีความหลากหลายให้สัมผัส เสน่ห์ของเครื่องปั้นดินเผาเคียวโตะและคิโยมิซุยากิคือการได้เพลิดเพลินกับสีสันและรูปทรงที่แตกต่างกัน

อ่าน ↗
วิธีเลือกถ้วยมัทฉะใบแรก

วิธีเลือกถ้วยมัทฉะใบแรก

จะดื่มหรือจะริน ขนาดมือ และพื้นผิวที่ชอบ เมื่อนึกถึงสถานการณ์ที่จะใช้งาน ก็จะเลือกถ้วยแรกได้ง่ายขึ้น

อ่าน ↗
มิโนะยากิคือภาชนะประเภทไหน?

มิโนะยากิคือภาชนะประเภทไหน?

เครื่องปั้นดินเผาจากโทโนะ จังหวัดกิฟุ คิเซโตะ ชิโนะ โอริเบะ แม้ชื่อจะเป็นที่รู้จัก แต่ก็ไม่ได้จำกัดอยู่แค่รูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ความหลากหลายนี้เองที่เป็นจุดเริ่มต้นในการเลือกสรร

อ่าน ↗
เครื่องปั้นชิงารากิเป็นภาชนะแบบไหน?

เครื่องปั้นชิงารากิเป็นภาชนะแบบไหน?

เครื่องปั้นจากชิงารากิ จังหวัดชิงะ สีของดิน สีที่เกิดจากการเผา และการไหลของเคลือบ การได้มองร่องรอยที่หลงเหลือบนพื้นผิวคือความเพลิดเพลินของเครื่องปั้นชิ้นนี้

อ่าน ↗
ดูบทความเกี่ยวกับอุปกรณ์ชงชาทั้งหมด ↗