#J011|SETO-YAKI

Seto-yaki là gì?
Đồ gốm thế nào?

Đồ gốm Seto, Aichi. Từ “setomono” bắt nguồn từ thị trấn này. Đồ gốm và đồ sứ cùng viết nên hai dòng lịch sử tại một thị trấn.

Tác phẩm lịch sử|Bát trà Seto Tenmoku (thế kỷ 18, thời Edo). Lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. ※Không phải sản phẩm bày bán.
Tác phẩm lịch sử|Bát trà Seto Tenmoku (thế kỷ 18, thời Edo). Lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. ※Không phải sản phẩm bày bán.

Seto-yaki là đồ gốm được chế tác tại thành phố Seto, tỉnh Aichi.
Ở thị trấn nơi bắt nguồn từ “setomono”, đồ gốm và đồ sứ đã được chế tác suốt bao đời.
Chẳng hạn như lớp men và kỹ thuật trang trí của Akatsu-yaki hay nét bút của Seto Sometsuke-yaki. Tìm hiểu các kỹ thuật khác nhau sẽ giúp bạn mở rộng cách thưởng thức đồ gốm.

01Thị trấn của “setomono”

Thành phố Seto nằm cách Nagoya khoảng 20 km về phía đông. Đất sét kibushi và kaerume khai thác ở đây có ít sắt, khi nung sẽ chuyển thành màu trắng. Lò gốm Seto bắt đầu hoạt động vào nửa sau thế kỷ 10; khoảng cuối thế kỷ 12, người ta làm ra “Ko-Seto” tráng men, rồi dần dần chế tác cả dụng cụ pha trà. Đầu thế kỷ 19, việc sản xuất đồ sứ bắt đầu; đồ gốm trước đó được gọi là “honyo-yaki”, còn đồ sứ mới được phân biệt bằng tên “shin-sei-yaki” và “sometsuke-yaki”. Sau khi học phương pháp chế tác đồ sứ ở Kyushu, Kato Tamakichi trở về quê và truyền lại kỹ thuật, góp phần nâng cao chất lượng. Từ “setomono”, chỉ chung đồ gốm, bắt nguồn từ tên thị trấn này.

Sơ đồ khái niệmMột thị trấn, hai dòng lịch sử
Đồ gốm
  1. Nửa sau thế kỷ 10Lò gốm Seto bắt đầu hoạt động
  2. Khoảng cuối thế kỷ 12“Ko-Seto” tráng men
  3. Thời EdoĐồ gốm được gọi là “honyo-yaki”
  4. Ví dụ hiện nayAkatsu-yaki (7 loại men và kỹ thuật trang trí)
Đồ sứ
  1. Đầu thế kỷ 19Bắt đầu sản xuất đồ sứ
  2. Cùng thời kỳKato Tamakichi học nghề ở Kyushu và truyền lại phương pháp chế tác
  3. Thời Minh TrịĐưa đồ sứ vẽ lam ra nước ngoài
  4. Ví dụ hiện naySeto Sometsuke-yaki (tranh vẽ bằng gosu)
Sơ đồ khái niệm dùng để trình bày và giúp dễ hiểu. Hai dòng hiện nay là ví dụ về sản phẩm thủ công truyền thống được chỉ định cấp quốc gia, không đại diện cho toàn bộ đồ gốm và đồ sứ.

02Sắc thái của men và nét bút

Hiện nay, ở Seto có hai dòng được chỉ định là sản phẩm thủ công truyền thống cấp quốc gia. Akatsu-yaki, được làm ở phía đông thành phố Seto, sử dụng 7 loại men như men tro, men sắt và men Oribe, cùng 12 kỹ thuật trang trí như tạo vết lược, khắc bằng bay và in hoa văn. Seto Sometsuke-yaki là đồ sứ có cốt trắng trong như xuyên sáng, được vẽ phong cảnh núi sông, chim hoa và cỏ cây bằng sắc tố gọi là gosu. Nét trang trí giàu tính hội họa, phát triển dưới sự hướng dẫn của các họa sĩ, là đặc trưng của dòng gốm này. Men và kỹ thuật trang trí của Akatsu-yaki, nét bút của Seto Sometsuke-yaki. Tìm hiểu các kỹ thuật khác nhau sẽ mở rộng cách bạn thưởng thức đồ gốm Seto.

03Những điểm đáng chú ý

Khi cầm một món đồ gốm Seto, hãy thử ngắm kỹ bề mặt. Màu men, những chỗ men dày và mỏng. Độ bóng và độ trong khi đón ánh sáng. Độ mảnh, sắc độ đậm nhạt và độ loang của các nét vẽ. Độ nổi do vết lược hay vết khắc tạo nên khi chồng lên lớp men. Chỉ nhìn vẻ ngoài thì không thể xác định chính xác nguyên liệu, phương pháp chế tác hay xuất xứ, vì vậy hãy kiểm tra thông tin sản phẩm hoặc lò gốm. Điều bạn có thể làm ngay là khám phá món đồ ấy thể hiện sắc thái ở những chỗ nào.

Sơ đồ khái niệmBốn điểm đáng chú ý
Màu sắcMàu men, sắc xanh của gosu, chỗ đậm và chỗ nhạt
Ánh sángĐộ bóng và độ trong. Chỗ men tụ lại đón ánh sáng ra sao
NétĐộ mảnh, sắc độ đậm nhạt và độ loang của nét bút
Độ nổiVết lược, vết khắc, dấu khuôn và các lớp men chồng lên nhau
Đây là gợi ý giúp bạn thưởng thức khi ngắm nhìn. Không phải tiêu chí để xác định nguyên liệu, phương pháp chế tác hay xuất xứ.
Tác phẩm lịch sử|Bát trà Seto Tenmoku (thế kỷ 18, thời Edo). Lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. ※Không phải sản phẩm bày bán. Góc nhìn khác của cùng tác phẩm.
Tác phẩm lịch sử|Bát trà Seto Tenmoku (thế kỷ 18, thời Edo). Lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. ※Không phải sản phẩm bày bán. Góc nhìn khác của cùng tác phẩm.

Hãy để mắt đến cả sắc thái của lớp men lẫn nét bút. Càng biết nhiều kỹ thuật, bạn càng tìm thấy niềm vui trong đồ gốm Seto.

Đọc tiếp

TẠP CHÍ TRÀ
Tài liệu tham khảo: Hiệp hội Xúc tiến Seto-yaki “Lịch sử Seto-yaki”/“Sản phẩm thủ công truyền thống” của cùng hiệp hội/Google Arts & Culture “Seto-yaki” (Trung tâm Nghiên cứu Nghệ thuật, Đại học Ritsumeikan)

Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York, Bộ sưu tập Edward C. Moore, di tặng của Edward C. Moore, 1891. Số đăng ký 91.1.222. CC0.

TEAWARE JOURNAL

Xem tất cả bài viết về trà cụ ↗